Nieuwe moskee kan niet zonder buitenlandse hulp
Tekst: Henk van Ess en Patrick Pouw
Amsterdam, 2 februari 2007
De komende jaren worden ruim zeventig moskeeën gebouwd of drastisch verbouwd. Moskeebesturen kunnen de soms miljoenen kostende gebedshuizen niet uit eigen middelen betalen. Ze nemen hun toevlucht tot bedeltochten langs moskeeën in binnen- en buitenland.
Over giften worden in de meeste gevallen geen vragen gesteld. In de Amsterdamse Taibah-moskee in de Bijlmer zijn de enveloppen met donaties van de fundamentalistische Pakistaanse geestelijk leider Shah Ahmad Noorani Siddiqui en diens zoon de afgelopen jaren met veel dank geaccepteerd.
Een beetje moskee kost tegenwoordig minimaal een paar miljoen euro, zeggen architecten en moskeebesturen. De afwerking is dan in handen van godsvruchtige timmermannen, metselaars en stukadoors onder de moskeebezoekers.
Een échte moskee, met minaretten en een koepel, kost als snel vijf miljoen euro. Een enorm bedrag, zeker omdat een goed moslim beslist geen hypotheek mag afsluiten.
Vraag het moskeebesturen, en ze zeggen stellig dat die miljoenen verzameld worden door jarenlang geduldig te collecteren. In de eigen moskee, als het meezit ook in gebedshuizen van bevriende besturen – ook in de ons omringende landen. Veel moskeebesturen houden er zelfs bedelagenda’s op na: de ene vrijdag wordt er ingezameld voor een moskee in het oosten van het land, de vrijdag erop hopen broeders uit het zuiden op een goed gevulde collectebus. In veel moskeeën worden zelfs wachtlijsten bijgehouden.
Maar met een vrijdagopbrengst van ten hoogste een paar duizend euro is het wel héél lang collecteren voordat er miljoenen voor een nieuwbouwmoskee bij elkaar zijn gespaard. De echte klappen, de échte donaties, hopen moskeebesturen nog altijd binnen te halen in het Midden-Oosten, het Mekka van het grote geld. Contacten worden gelegd tijdens de bedevaart, de verplichte spirituele reis, die onder moskeebesturen met nieuwbouwambities al gekscherend bedelvaart wordt genoemd.
"Ja, het is vloeken in de moskee, maar die bedevaart is vaak écht een bedeltocht," zegt Mohammed Cheppih, voormalig directeur van de Nederlandse tak van de Saoedische Moslim Wereld Liga. "Ik heb het met eigen ogen gezien. Je moet in die Golfstaten een netwerk hebben om binnen te komen, maar dan werkt het hetzelfde als kinderpostzegels: je gaat gewoon langs deuren om geld op te halen. Als je plannen concreet zijn, dan staat er een auto met chauffeur voor je klaar voor een rondje langs de multimiljonairs. Krijg je van multimiljonair meneer X een bijdrage, dan laat je dat aftekenen. De volgende multimiljonair ziet dat, vindt dat hij niet kan achterblijven, en geeft je nóg meer."
Volgens Cheppih heeft "nine eleven de boel wel ingewikkelder gemaakt". "Na elf september is ineens iedereen geïnteresseerd in de financiering van moskeeën. Maar buitenlands geld betekent niet altijd buitenlandse invloeden. Sommige van die sjeiks geven je geld, en willen verder eigenlijk niets meer met je te maken hebben."
Toch zijn de puissant-rijke sjeiks uit de Golfstaten voorzichtiger geworden. Ze zijn niet alleen bang om geassocieerd te worden met terreur, maar ook angstig om belazerd te worden door nepvertegenwoordigers van de moslimgemeenschap. In de Arabische pers is er al regelmatig schande van gesproken. Islamoloog Nico Landman van de Universiteit Utrecht en Ali Belhaj van de Unie van Marokkaanse Moskee Organisaties in Nederland kennen de berichten. Verhalen over gladde individuen in strakke pakken die in het Midden-Oosten zeggen te spreken namens dé moslimgemeenschap van Nederland, Engeland of Duitsland. Zonder achterban gaan ze op reis, met goed gevulde zakken keren ze terug. Maar een moskee wordt van dat geld nooit gebouwd.
Prestige speelt een steeds grotere rol bij de financiering van moskeeën. Voor een megaproject, zoals de Rotterdamse Essalam-moskee, willen ze in de Verenigde Arabische Emiraten wel diep in de buidel tasten. Maar een moskee in Harderwijk? Daarvoor is het in het Midden-Oosten lastiger de handen op elkaar te krijgen, merkten de gelovigen van de Al Nouhsin-moskee aan de Slauerhofflaan. Brieven naar potentiële buitenlandse geldschieters bleven onbeantwoord. Hetzelfde lot onderging het bestuur van de Edense Al Mouahidin-moskee. Tevergeefs werden bedelbrieven naar banken en bouwbedrijven in Saoedi Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten gestuurd.
De ambassadeurs van die landen in Nederland zeggen "met enige regelmaat" brieven te ontvangen waarin om geld of bemiddeling wordt gevraagd. Maar ze stellen met klem daar niets mee te doen. "We verwijzen ze door naar rijke mensen in ons land, of het Ministerie van Religieuze Zaken," zeggen ze op de ambassade van de Verenigde Arabische Emiraten.
Waleed A. Elkhereiji, ambassadeur van Saoudie Arabië, ontkent dat vanuit zijn land op grote schaal geld in Nederlandse moskeeën wordt gestoken. "Als wij dat zouden doen, dan zouden we daar open over zijn. Saoudie Arabië is wél de grootste distributeur van korans in de wereld."
In de Amsterdamse Taibah-moskee (cascokosten: 3,3 miljoen euro) is moskeesecretaris Mohammed Gaffar al jaren bezig met geld in te zamelen, ook voor andere Surinaamse gebedshuizen. Midden jaren negentig belegde hij een duizenden guldens kosten banket voor de Libische ambassadeur. "We wilden hem goed verwelkomen. Hij heeft toen ook geld toegezegd, maar na heel veel bellen is het niets geworden."
Nee, dan was zijn radicaal-fundamentalistische geestelijk leider Shah Ahmad Noorani Siddiqui vrijgeviger, stelt Gaffar. Elke keer dat die vanuit Pakistan de Amsterdamse moskee in aanbouw bezocht, werd een envelop met geld overhandigd. In totaal een keer of tien, een paar duizend euro per keer. Na het overlijden van de Shah in 2003 zet zijn zoon het goede werk voort: ook hij verleent nog steeds financiële steun aan de Amsterdamse moskee.