"Zware investeringen in defensie ja, JSF nee"
Jan Pronk heeft talloze functies in de politiek en bij internationale organisaties bekleed. In meerdere kabinetten was hij minister van ontwikkelingssamenwerking, milieu en defensie. Tussen 2004 en 2006 was hij speciaal gezant van de VN in Sudan en gaf hier leiding aan de internationale vredesoperatie. Reporter heeft hem eerder gesproken in de uitzending over de JSF in 2008. Jan Pronk is voorstander van zware investeringen in defensie, maar niet in de JSF. Lees hier een interview met Jan Pronk over wat Nederland dan wel nodig heeft aan defensie.
Nederland heeft zware defensie nodig
U zegt zware investeringen in defensie ja, Joint Strike Fighter (JSF) nee. Wat heeft Nederland dan wel nodig?
“Mijn stelling is dat het karakter van oorlogen in de toekomst niet van dien aard is, dat het zinvol is om zwaar te investeren in een zeer sophisticated luchtmacht. Een van de problemen waar alle landen mee te maken hebben: het materieel is onvoldoende en het komt te laat. We hebben dat gezien in Srebrenica en we zien het ook in Afghanistan. Wanneer het om de luchtmacht gaat, geloof ik dat we vooral behoefte hebben aan gevechtshelikopters en luchttransport. We sturen zeer veel militairen uit. Je zult het tot het uiterste moeten beschermen en in staat stellen hun werk zo goed mogelijk te doen. Dat is wat anders dan de JSF”.
Opbouwmissies zoals in Afghanistan kunnen uitmunten in gewapende conflicten. De JSF zit vol met geavanceerde elektronica en waarnemingsmiddelen, die voor ongekende trefzekerheid zorgen. Met dit toestel kunnen we wel voor beste bescherming en de minste slachtoffers zorgen
“Het is Spielerei van de luchtmacht, het is niet afgewogen ten opzichte van alternatieven. Ik zeg niet dat het niet noodzakelijk is om in de wereld dit type vliegtuigen te hebben. Ik ben van mening dat ons land ze niet nodig heeft en dat ze over het algemeen in dit soort conflicten geen functie hebben. Het zijn guerrilla oorlogen, het zijn geen slagen. Daar heb je geen zeer sophisticated, kilometers hoog vliegende, zich zelf anoniem opstellende vliegtuigen voor nodig, alleen maar om iets waar te nemen. In een guerrilla oorlog moet gekozen worden voor een andere militaire equipement. De gigantische uitgaven die de JSF met zich meebrengen, maken dat je minder beschikbaar hebt voor alle mogelijke andere dingen. Overigens, die argumenten, die men dus nu noemt, zijn nooit genoemd toen de beslissing is genomen in 2002. Iedere keer worden er weer nieuwe argumenten bijgehaald door de luchtmacht en diegenen die geïnteresseerd zijn in de verkoop van het toestel”.
De JSF is nodig voor de kernwapentaak van Nederland
De JSF kan kernbommen transporteren, de Saab niet. Hoe denkt u daarover?
“Ook dat is een argument dat ik verre van me zou willen werpen. We hebben gekozen voor een geleidelijke vermindering van de kernbewapening. Als de JSF wordt gezien als een verbetering van de capaciteiten van het westen of Nederland of Europa om kernwapens te transporteren , moeten we dat niet willen. Er is geen enkele reden om te kiezen voor een nog verder gaande afschrikking. Van wie? Het is het einde van de koude oorlog”.
Hebben we de JSF nodig ter afschrikking van China, Korea, Iran?
“Dan gaan wij een probleem creëren. Het belangrijkste is een goede politieke relatie en dat is dus diplomatie. Je stelt politieke onderhandelingen in de waagschaal door je tegelijkertijd op zodanige wijze te gaan voorbereiden op zogenaamde defensie dat die landen dit zien als potentiële aanval, waardoor men zelf zich ook verder gaat bewapenen. Dat is een spiraal die geen einde heeft".
Nederland is op het verkeerde been gezet
Wat is het belang van Nederland om mee te doen aan de JSF?
“Dat is er dus niet. Het zijn belangen van bepaalde bedrijven en er zijn kennelijk belangen bij een bepaalde elite in de luchtmacht, die graag mee wil doen met het mooiste speeltje wat er is. Dat heeft dus te maken met de beroepstrots van een bepaalde elite, als je dat samen neemt met de belangen van een aantal bedrijven, dan heeft dat zeer veel gewicht”.
Hoe verklaart u dat Jack de Vries een ferme voorstander is van de JSF?
“Ik ken hem niet, ik heb hem nooit persoonlijk ontmoet. Ik heb zelf 17 jaar ervaring als minister. Je moet ervoor zorgen dat je je apparaat beheerst en je apparaat niet jou beheerst. En ik ken het ministerie van defensie. Ik weet niet, hoe hij zo plotseling tot dat standpunt is gekomen. Het kan dat zijn dat hij vindt dat hij consequent moet zijn en wel mee moet doen aan de uitvoering van destijds genomen beslissingen. Er waren natuurlijk voldoende opties, in het politieke debat en ook het debat met de Kamer, die een terugschaling of een heroverweging zouden kunnen rechtvaardigen. Ik stel vast dat de beslissing destijds is genomen onder zeer zware lobby, met argumenten die destijds al bestreden werden door een minderheid en die later hol bleken te zijn. En dan zie je iedere keer weer nieuwe argumenten komen om het achteraf te rechtvaardigen, maar dat is een hele vreemde besluitvormingsprocedure. Destijds zijn er noch politieke noch militair-strategische argumenten geweest die een rol hebben gespeeld in de politieke besluitvorming. Het waren louter financieel economische overwegingen en die financieel economische overwegingen zijn zelfs vals gebleken. Geen werkgelegenheid, geen belangrijke bijdrage van het Nederlandse bedrijfsleven en zeer hoge kosten. We zijn op het verkeerde been gezet”.
Inga Lingnau, 4 september 2009
Reageer hier op de stelling: “Nederland moet investeren in een zware defensie, maar niet de JSF"